Zo blijft je kennis up-to-date als je zzp’er bent

Anne van den Dool – Financieele Dagblad – 8 februari 2022

Om je werk fatsoenlijk te kunnen blijven doen, is bijscholing op z’n tijd noodzakelijk. Toch krijgt niet iedereen die ontwikkeling in de schoot geworpen. Bijna de helft van in loondienst werkend Nederland moet een opleiding in de eigen tijd doen, bleek recentelijk uit onderzoek van onderwijsinstelling NCOI.

Voor zzp’ers ligt dat percentage nog hoger: voor hen geen leidinggevende die aanspoort om een training te doen, laat staan een werkgever die voor die bijscholing betaalt. Hoe zorg je dan toch dat je als zzp’er niet blijft hangen op hetzelfde niveau, maar doorstroomt naar nieuwe klanten en opdrachten?

Loopbaancoach en trainer Sander Spanenburg, gespecialiseerd in zelfstandigen, ziet het ook gebeuren. Hij begeleidde verandertrajecten in organisaties waarin vaste medewerkers op training mochten en freelancekrachten niet. Daarvoor is hun tijd te kostbaar en blijven ze niet altijd lang genoeg in de organisatie. Toch zijn daar nette oplossingen voor. ‘Je kunt een zzp’er de training bijvoorbeeld cadeau geven, maar vragen de uren niet in rekening te brengen. Ook kun je een zelfstandige niet de hele training laten doen, maar alleen het deel dat relevant is voor diens werkzaamheden. Een andere optie is om groepjes met medewerkers en zzp’ers te maken die de geleerde lessen kunnen uitwisselen.’

‘Ik ben een groot voorstander van trainingen die je in je werk én erbuiten kunt toepassen’

Regel zelf je feedback

Als zelfstandige kun je het gevoel hebben dat je juist ontzettend veel leert, ziet Spanenburg in zijn praktijk. Bij een klus word je vaak in het diepe gegooid, waardoor je je snel nieuwe programma’s en systemen eigen maakt. Aan de andere kant raakt daardoor het leren gericht op de lange termijn op de achtergrond. ‘Je zit niet frequent met een leidinggevende om de tafel om een plan te maken voor de toekomst. Daarom is het des te belangrijker die doelen zelf op te stellen en daar trainingen bij te zoeken.’

Daar zijn zzp’ers echter terughoudend in, ziet Spanenburg. Zelfstandigen laten zich vaak leiden door de opdrachten die zich aandienen en verliezen hun loopbaanwensen uit het oog. Er moet tenslotte geld verdiend worden. Daarom raadt Spanenburg aan zelf een feedbacksysteem op te zetten. ‘Vraag bijvoorbeeld een klant of tijdelijke collega’s hoe je presteert, of zoek een mentor die langere tijd met je meekijkt.’

Omdat bij een zzp’er de meter nu eenmaal blijft doorlopen, is het belangrijk zo’n feedbackproces efficiënt in te richten. ‘Inventariseer aan het begin van een overleg kort wat goed gaat en waar verbetering mogelijk is. Dat geldt net zo goed voor werknemers: ook die halen lang niet altijd genoeg uit evaluatiegesprekken.’

Verder benadrukt Spanenburg dat zzp’ers niet alleen baat hebben bij inhoudelijke training, maar ook bij een breder coachingstraject, gericht op persoonlijke ontwikkeling. Dat bevestigt Mirjam van Zaalen (54), zelfstandig trainer en ontwikkelaar van opleidingsacademies. Zelf volgt ze ook veel trainingen. Uiteindelijk zijn die over communicatie en persoonlijk leiderschap het meest waardevol, weet ze nu. ‘Ik ben een groot voorstander van trainingen die je binnen je werk én daarbuiten kunt toepassen. Door de digitalisering draait het steeds meer om soft skills, zoals luisteren, vragen stellen, zelfinzicht en proactiviteit. Lang niet iedereen bekwaamt zich daar voldoende in.’

Soms creëert Van Zaalen eigen leermogelijkheden, bijvoorbeeld door een andere zzp’er in te huren bij wie ze de kunst afkijkt. Dan neemt ze weleens gaandeweg het stokje over en maakt de klus zelf af, zodat ze een nieuwe competentie aan haar cv kan toevoegen.

Blijven grazen

Vaak genoeg hebben zelfstandigen tijdens eerdere functies in loondienst ervaringen opgedaan die ze tijdens hun zzp-bestaan kunnen gebruiken. Freelancer Irene van Heerde (46) werkte twintig jaar bij een educatieve uitgeverij voordat ze voor zichzelf begon. Bij haar werkgever hopte ze van functie naar functie om maar nieuwe ervaringen op te doen. Die gebruikt ze nu om verschillende klussen te pakken te krijgen. Zij ziet vooral de kracht van organisch leren, zoals ze het zelf noemt. ‘Ik ben een grazer. Als ik een stukje informatie mis, ga ik op zoek, bijvoorbeeld via onlinemodules of artikelen die ik op internet vind. Zo leer ik altijd door.’

Georganiseerd leren levert je sneller een diploma op, maar niet altijd de kennis die je nodig hebt, is haar ervaring. Zelf ontwikkelt ze nu onderwijsmodules voor de bibliotheeksector. Ook daarin probeert ze grazend leren een plek te geven. Daarnaast hielp de hulp die ze in haar persoonlijke leven kreeg haar vooruit. ‘De therapeut die ik inschakelde na mijn scheiding heeft me inzichten gegeven die ik ook in het werk gebruik. Ook daardoor kreeg ik een nieuwe kijk op de dingen.’

Scholingsbudgetten in Nederland

  • Driekwart van de Nederlandse werkgevers biedt werknemers een opleidingsbudget. Meestal gaat het om een bedrag van €500 tot €1000 per jaar, laat onderzoek van marktonderzoeksbureau Motivaction zien.
  • Een kwart van de werkgevers laat de hoogte van het bedrag afhangen van de leervraag van werknemers.
  • Het beschikbare scholingsbudget wordt lang niet altijd opgemaakt: bij slechts 9% van de organisaties is het scholingspotje aan het eind van het jaar altijd grotendeels leeg.
  • Dit komt deels doordat medewerkers niet altijd weten dat ze scholingsbudget te besteden hebben.